China ondergaat een energietransformatie zoals de wereld nog nooit heeft meegemaakt. De snelle uitbreiding van zonne- en windenergie in het land is niet alleen een groen initiatief; het is een ontwrichtende kracht die de mondiale energiemarkten hervormt, ook al staan de eigen systemen onder het gewicht van deze groei. Terwijl anderen debatteren over de ideale toekomst van schone energie, leeft China er al in, met alle rommeligheid en onbedoelde gevolgen van dien.
De omvang van de revolutie
In 2024 bedroeg de mondiale geïnstalleerde elektriciteitscapaciteit ongeveer 10 terawatt. China produceert nu echter genoeg zonnepanelen om jaarlijks 1 terawatt te produceren – een duizelingwekkende productie die het tempo van andere landen in de schaduw stelt. Uitgestrekte megabases op het gebied van zonne- en windenergie domineren West-China en voeden de oostelijke bevolkingscentra van stroom via ultrahoogspanningslijnen. Ondertussen verspreiden dakpanelen zich door het hele land, dankzij gestroomlijnde vergunningsprocedures. Het enorme volume aan in China gemaakte fotovoltaïsche panelen heeft de mondiale elektriciteitskosten teruggebracht tot een ongekende 4 cent per kilowattuur, waardoor het potentieel de goedkoopste energiebron ooit is.
Dit is geen zorgvuldig geplande uitrol; het is een chaotische race die wordt gevoed door concurrentie. Steenkoolgemeenschappen storten in, prijzenoorlogen woeden en het elektriciteitsnet destabiliseert onder de toevloed van intermitterende hernieuwbare energie. Geen enkele entiteit heeft controle over de uitkomst.
De chaos in de toeleveringsketen
De dominantie van China strekt zich uit over de gehele toeleveringsketen van hernieuwbare energie. Er is een overaanbod van polysilicium, het basismateriaal voor zonnepanelen, waardoor de prijzen dalen en consolidatie onder fabrikanten wordt gedwongen. Nog hogerop in de keten overstijgt de productiecapaciteit van wafers en panelen de vraag, wat leidt tot brute prijsconcurrentie. Bedrijven moeten voortdurend innoveren, anders lopen ze het risico achterop te raken, waardoor de technologische vooruitgang in een duizelingwekkend tempo wordt doorgevoerd.
Dit overaanbod is niet beperkt tot China; het overspoelt de internationale markten. Negatieve elektriciteitsprijzen zijn verschenen in Duitsland en Pakistan, waar de massale adoptie van Chinese zonne-energie de stabiliteit van het elektriciteitsnet heeft ondermijnd. In Pakistan leidde de toestroom van goedkope zonne-energie tot een “doodsspiraal” toen klanten het elektriciteitsnet verlieten, waardoor de kosten voor de overgebleven klanten omhoog gingen.
De echo van elektrische voertuigen
Hetzelfde patroon ontvouwt zich in de sector van elektrische voertuigen (EV). China is snel de dominante auto-exporteur ter wereld geworden en heeft gevestigde spelers als Japan en Duitsland verdrongen. Bedrijven als BYD dagen Tesla en traditionele autofabrikanten uit met goedkopere voertuigen van hoge kwaliteit. Toch kent de sector veel falende bedrijven, en zelfs BYD wordt geconfronteerd met toenemende zorgen over de schuldenlast. De consument profiteert van keuze en betaalbaarheid, maar de stabiliteit van de sector op de lange termijn blijft twijfelachtig.
Netspanning en energieverspilling
Alleen al de hoeveelheid nieuwe zonnecapaciteit overweldigt het Chinese elektriciteitsnet. Het in evenwicht brengen van vraag en aanbod wordt onmogelijk wanneer de productie van hernieuwbare energie de vraag overtreft, waardoor netbeheerders gedwongen worden de productie in te perken of zelfs entiteiten te betalen om ondanks het overschot stroom te blijven opwekken. Dit leidt tot verspilling van energie en instabiliteit. In Xinjiang veroorzaakten slecht beheerde fluctuaties een regionale black-out die het nationale systeem bedreigde.
De paradox van de vooruitgang
Ondanks de chaos is de impact onmiskenbaar. Landen als Australië onderzoeken ‘solar sharer’-programma’s, waarbij op zonnige dagen gratis elektriciteit wordt aangeboden. Hawaï heeft zijn laatste kolencentrale gesloten en andere eilanden verminderen de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen. Sommige leiders verzetten zich echter tegen deze trend. Donald Trump is bijvoorbeeld tegen hernieuwbare energie en geeft de voorkeur aan langlopende technologieën zoals fusie boven de snelle implementatie van bestaande oplossingen.
De ironie is dat de rommelige revolutie van China uiteindelijk ten goede kan komen aan consumenten wereldwijd, waardoor innovatie wordt afgedwongen en de kosten worden gedrukt. Maar de weg vooruit is verre van soepel. Zoals Mao Zedong ooit zei: een revolutie is geen etentje. De Chinese energierevolutie bewijst dat hij gelijk heeft.
